اختلال خواب در کودکان یک مسئله نسبتا شایع است، برخی این عارضه را در حد جزئی تجربه کرده و برخی با مسائل پیچیده تر آن مواجه می شوند.
تاثیر اختلال خواب به مرور زمان بر خلق و خو، تمرکز و یادگیری کودکان پدیدار میشود.
پزشکان معتقدند که این اختلال بر اساس علت آن و سن کودکان راهکارهای درمانی متفاوتی دارد که در صورت نیاز باید فورا برای درمان اختلالات خواب در کودکان اقدام نمایید.
اختلال خواب چیست و چگونه ایجاد میشود؟
اگر به هر دلیلی الگوی خواب کودکان از حالت نرمال خارج شود و مدت زمان خواب یا کیفیت آن افت کند به منزله اختلال خواب در نظر گرفته میشود که معمولا پیامدهای منفی را در طول روز به وجود می آورد.
اختلال خواب یک مشکل است که ممکن است کودک به طور مکرر با آن مواجه شود.
اختلال خواب فقط به بدخوابی یا دیر به خواب رفتن کودک مربوط نمیشود بلکه نشانه های آن نیز در کودک به مرور پدیدار شده و علائمی مثل تحریک پذیری، بیش فعالی یا مشکل در تمرکز و حافظه را مشاهده خواهید کرد.
به طور کلی اختلال خواب می تواند اختلال در عملکرد کودک را به همراه داشته باشد، پزشکان اختلال خواب کودکان را به دو دسته تقسیم بندی می کنند که در ادامه توضیحات بیشتری خواهیم داد.
اختلالات ناشی از مشکل در شروع یا تداوم خواب
این دسته از کودکان بی خوابی رفتاری دارند که یک عارضه نسبتا شایع است و به دلیل وابستگی کودک به یک محرک خارجی اتفاق می افتد، این کودکان معمولا زمان خواب کوتاهی دارند.
اختلالات مرتبط با رویدادهای خواب
معمولا این دسته از کودکان با وجود اختلال خواب رفتارهای غیرطبیعی در خواب نشان می دهند یا درگیر وحشت و کابوس هستند.
این کودکان ممکن است حتی در طی خواب راه رفته یا مشکلات تنفسی داشته باشند که شایع ترین آن آپنه انسدادی با وقفه تنفسی است.
چرا اختلال خواب در کودکان باید درمان شود؟
یکی از موضوعاتی که در مورد اختلال خواب کودکان وجود دارد این است که به محض مشاهده علائم و تکرار آنها باید برای درمان به پزشک مراجعه کنید.
پزشکان بر این باورند که خوابی می تواند بر سلامت کودک و رشد بهینه کودک تاثیرگذار باشد.
در نتیجه اختلالات خواب باید درمان شود تا رشد جسمانی، عملکرد شناختی و سلامت روانی و رفتاری کودک تضمین شود.
تاثیر بر رشد جسمی و سلامت فیزیکی
خواب کافی و با کیفیت برای فرآیند بیولوژیکی بدن کودکان ضروری است زیرا در طی خواب عمیق هورمون رشد ترشح میشود.
اگر کودک کمبود خواب داشته باشد مستقیما بر ترمیم سلول ها و رشد بافت ها تاثیر منفی خواهد داشت.
تقویت سیستم ایمنی در طول خواب اتفاق می افتد، بدن آنتی بادی های لازم را برای مبارزه با عفونت و ویروس ها در این زمان تولید می کند و کودکانی که دچار اختلال خواب هستند بیشتر مستعد سرماخوردگی و سایر بیماری ها خواهند بود.
ناگفته نماند که خواب با کیفیت به تنظیم وزن کودک کمک می کند، کمبود خواب چرخه تولید هورمون های تنظیم کننده اشتها را مختل کرده که می تواند باعث افزایش اشتها و افزایش تمایل کودک به مصرف غذاهای ناسالم شود.
تاثیر بر عملکرد شناختی و یادگیری
خواب کودک مستقیما بر حافظه و یادگیری آنها تاثیر می گذارد، کودکانی که درگیر اختلال خواب هستند معمولا یادگیری سختی را تجربه می کنند و حافظه بلندمدت آنها ضعیف میشود.
ضمن اینکه اختلال خواب می تواند باعث کاهش شدید توجه و تمرکز کودکان شود و آنها در فعالیت های ساده و روزانه بیش از حد اشتباه می کنند.
معمولا این مسئله می تواند به عنوان اختلال بیش فعالی یا نقص توجه تفسیر شود که کودکان همواره خسته هستند و توانایی حل مسئله و خلاقیت کافی برای فعالیت های مختلف را ندارند.
تاثیر بر سلامت روانی و تنظیم رفتار
اختلال خواب باعث می شود تا کودکان به مرور درگیر نوسانات خلقی شده و تحریک پذیری زیادی را تجربه می کنند.
این کودکان نمی توانند هیجانات خود را به خوبی کنترل کنند، در نتیجه ممکن است رفتارهای تکانشی، لجبازی و یا عدم مدیریت استرس را در آنها به وضوح مشاهده کنید.
کودکانی که به اختلال خواب مبتلا هستند در معرض اختلالات روانی نیز قرار می گیرند، مشکلات مزمن خواب باعث ابتلا به افسردگی و اضطراب در دوران کودکی و نوجوانی میشود.
به همین دلیل است که پزشکان تمایل دارند هر چه سریع تر اقدامات درمانی برای کودکان با چنین وضعیتی انجام شود.
راهکارهای درمان اختلالات خواب در کودکان
برای اینکه اختلال خواب در کودکان به طور کامل درمان شود، دکتر الهام میرمعینی از رویکردهای چند وجهی استفاده می کند و تلاش می کند با مداخلات رفتاری و تخصصی تر بهبودی قطعی را حاصل کند.
اصلاح بهداشت خواب
اولین و مهمترین اقدامی که برای درمان اختلالات خواب در کودکان باید انجام دهید اصلاح بهداشت خواب است، به این معنا که کودک باید در یک بازه زمانی مشخص خوابیده و بیدار شود.
توصیه میشود کودکان روتین قبل از خواب داشته باشند، به این معنا که حداقل ۲۰ تا ۴۵ دقیقه فرایند آماده سازی برای خواب ادامه پیدا کند.
کودکان می توانند از حمام آب گرم استفاده کنند یا با پوشیدن لباس خواب و مسواک زدن و خواندن یک کتاب آرام برای خوابی پیوسته آماده شوند.
محیط خواب کودکان باید خنک، ساکت و تاریک باشد تا جایی که می توانید از پرده های ضخیم استفاده کنید و صداهای مزاحم را برطرف کنید.
توصیه میشود که کودکان یک ساعت قبل از خواب از لوازم الکترونیکی استفاده نکنند تا نور آبی تولید ملاتونین را سرکوب نکند.
باید فعالیت های روزانه مناسب داشته باشند، کودک اگر در طی روز به اندازه کافی فعالیت و تحرک داشته باشد قطعا برای خواب شب آماده تر است.
بدن به استراحت نیاز دارد و در این پروسه کودکان به هیچ عنوان با تنش، اضطراب و فعالیت بیش از حد مواجه نخواهند شد.
مداخلات رفتاری و شناختی
برای اینکه مشکلات مکرر و اختلال خواب کودکان به طور کامل برطرف شود باید برای رفع مشکل در شروع خواب اقدامات لازم صورت پذیرد.
بهتر است والدین تا زمانی که کودک به خواب می رود در اتاق آنها حضور داشته باشند و توصیه میشود که به مرور زمان فاصله با کودک را بیشتر کرده تا کودک به خوابیدن تدریجی به تنهایی و حضور غیرمستقیم والدین عادت کند.
اگر کودک به خواب می رود باید از آنها فاصله گرفته اما در فواصل زمانی کوتاه برای اطمینان از وضعیت کودک به آنها سر بزنید.
توصیه میشود که بازگشت به سمت کودک بسیار کوتاه باشد و از ارتباط کلامی طولانی یا بغل کردن مداوم خودداری کنید.
اگر کودک درگیر کابوس ها و وحشت های شبانه است برای تسلی آنها این اطمینان را به آنها بدهید که محیط خواب امن است و شما حضور و صدای آنها را میشنوید.
وحشت شبانه ممکن است کودک را بیدار کند اما بهتر است که بلافاصله محیط امن را به کودک یادآوری کرده و آنها را به ادامه خواب دعوت کنید.
ارزیابی و درمان های تخصصی پزشکی
یکی از اقدامات درمانی برای بیمارانی که با اختلال خواب شدید مواجه هستند و سایر راهکارها برای درمان آنها موثر نبوده است درمان های تخصصی و پزشکی است.
گاهی کودکان علاوه بر اختلال خواب علائم جدی تر مثل خرناس کشیدن، توقف تنفس یا حرکت ریتمیک پا را تجربه می کنند.
در صورتی که کودکان دچار آپنه خواب شوند یا سندروم پای بی قرار برای آنها تکرار شود باید درمان های تخصصی و پزشکی را در پیش بگیرند.
پزشکان معتقدند که درمان رفتاری شناختی برای بی خوابی می تواند به کنترل و تغییر افکار و باورهای نادرست و منفی کمک کند.
در نتیجه استفاده از این تکنیک ها پیچیده تر محدودیت خواب کودکان را برطرف می کند و معمولا با صبر و درمان مکرر الگوی خواب کودکان اصلاح شده و اختلال خواب تا حد قابل توجهی برطرف میشود.
برای اینکه درمان پایدار و باثبات باشد باید پروسه درمان به طور کامل سپری شود.
