درمان زردی کودکان و نوزادان

زردی در نوزادان و کودکان به دلیل افزایش سطح بیلی روبین در خون اتفاق می افتد.

این زردی با توجه به شدت و علت آن درمان های متفاوتی خواهد داشت.

متخصصان با توجه به میزان زردی نوزادان از فتوتراپی، تبادل خون و یا دارو درمانی استفاده می کنند که هر کدام از آنها برای شرایط خاصی جهت درمان زردی نوزادان استفاده می‌شود.

زردی کودکان چیست؟

حتما شما هم تاکنون نوزادانی را دیده اید که ساعاتی بعد از تولد رنگ پوست و سفیدی چشم آنها مایل به زرد می‌شود.

این تغییر رنگ به دلیل افزایش سطح بیلی روبین در خون نوزاد اتفاق می افتد.

بیلی روبین همان ماده ای است که در نتیجه تجزیه گلبول های قرمز خون تولید می‌شود.

تفاوت زردی فیزیولوژیک و پاتولوژیک در نوزادان

زردی در نوزادان عمدتاً به دو دسته تقسیم بندی می‌شود: زردی فیزیولوژیک و زردی پاتولوژیک.

هر کدام از این نوع زردی ها با توجه به ویژگی ها، علل و پیامدهای خاصی که دارند از یکدیگر متمایز می‌شوند.

در ادامه کمی بیشتر در مورد انواع زردی صحبت خواهیم کرد:

زردی فیزیولوژیک

زردی فیزیولوژیک یک تغییر طبیعی در نوزادان سالم است که معمولاً در روزهای اولیه اتفاق می افتد.

حدوداً از روز ۲ تا ۵ تولد نوزادان علائم زردی فیزیولوژیک پدیدار می‌شود و معمولاً شدت آن خفیف تا متوسط است.

مهمترین علت ایجاد زردی فیزیولوژیک نارسایی طبیعی کبد نوزادان می باشد که توانایی تجزیه بیلی روبین را ندارد.

در نتیجه زمانی که میزان بالاتری از گلبول های قرمز تولید می‌شوند بیلی روبین نیز در خون نوزادان افزایش پیدا می کند و باعث زرد شدن رنگ پوست در نوزاد خواهد شد.

زردی پاتولوژیک

زردی پاتولوژیک به شرایط پزشکی گفته می‌شود که در موارد خاص اتفاق می افتد.

این عارضه ممکن است در ساعات اولیه تولد نوزاد رخ دهد که معمولاً نیاز به ارزیابی و درمان فوری دارد.

زردی پاتولوژیک از زردی فیزیولوژیک شدیدتر است که معمولاً نوزادان به درمان های پزشکی مثل فتوتراپی یا تبادل خون احتیاج پیدا می کنند.

مهمترین علت ایجاد زردی پاتولوژیک در نوزادان عدم تطابق گروه خونی مادر و نوزادان است.

البته عفونت ها، نقص های متابولیکی و یا خونریزی داخلی می تواند علت این نوع زردی باشد.

اصلی ترین علل و عوامل خطر زردی

بسیاری از افراد با توجه به نگرانی که بابت زردی کودکان دارند به دنبال مهمترین علت ایجاد این تغییرات هستند.

پژوهش ها و تحقیقات نشان می دهد که مهمترین علت بروز زردی در نوزادان افزایش سطح بیلی روبین در خون است.

بیلی روبین یک ماده زرد رنگ است که با تجزیه گلبول های قرمز خون تولید می‌شود.

اگر بخواهیم در مورد عوامل خطر زردی صحبت کنیم باید بدانید که معمولاً نوزادان زودرس بیشتر در معرض زردی قرار می گیرند زیرا کبد آنها به طور کامل توسعه نیافته است.

کسانی که زایمان طبیعی انجام می دهند اگر تطابق گروه خونی بین مادر و نوزاد وجود نداشته باشد احتمالاً نوزاد پس از تولد درگیر زردی می‌شود.

از دیگر عوامل موثر بر زردی نوزادان باید به وزن کم نوزاد هنگام تولد اشاره کرد.

نوزادانی که در روزهای ابتدایی پس از تولد تغذیه خوبی ندارند بیشتر در معرض زردی قرار می گیرند.

علائم زردی در نوزادان و کودکان

زردی یا همان یرقان نوزادی به تغییر رنگ پوست و سفیدی چشم ها گفته می‌شود که از حالت طبیعی به سمت رنگ زرد متمایل می‌شود.

از مهمترین علائم زردی نوزادان باید به تغییر رنگ پوست اشاره کرد که معمولاً این زردی از ناحیه صورت شروع می‌شود و به سمت پایینی بدن یعنی شکم، سینه، دست و پا گسترش پیدا می کند.

از علائم دیگر زردی نوزادان و کودکان باید به خواب آلودگی آنها و کج خلقی کودک اشاره کرد.

معمولاً این کودکان بیش از حد معمول خواب آلود هستند و به طور مرتب درگیر کج خلقی و بی قراری می باشند.

تغییراتی که زردی در نوزادان و کودکان ایجاد می کند باعث می‌شود تا تغذیه کافی نداشته باشند.

میل نوزادان در این شرایط به مصرف شیر کاهش پیدا می کند و این مسئله باعث شدت گرفتن زردی خواهد شد.

از علائم دیگر زردی در نوزادان و کودکان باید به تب، استفراغ یا خواب آلودگی بسیار شدید اشاره کرد به گونه ای که کودکان در ساعات بسیار محدودی از شبانه روز بیدار هستند و در همان تایم هم سرحال نخواهند بود.

چگونه در خانه زردی کودک را تشخیص دهیم؟

اگر چه برای تشخیص زردی باید به مراکز درمانی و پزشک متخصص مانند دکتر الهام میرمعینی مراجعه کنید اما تا حدودی می توانید متوجه شوید که آیا نوزادان به زردی مبتلا شده اند یا خیر.

اولین راهکار برای تشخیص زردی نوزادان در خانه بررسی تغییر رنگ پوست آنها می باشد.

بهتر است که در یک اتاق با نور طبیعی پوست نوزادان را بررسی کنید.

اگر قسمت های خاصی از بدن پس از کمی فشرده شدن توسط انگشت زرد باقی می ماند به این معناست که کودک به زردی مبتلا شده است. می توانید این تست را بر روی پیشانی و سینه نوزادان انجام دهید.

روش دیگر برای تشخیص زردی نوزادان و کودکان در خانه بررسی سفیدی چشم است.

سفیدی چشم با وجود افزایش بیلی روبین از رنگ سفید به زرد مایل می‌شود که نشانه مهمی از زردی می باشد.

روش دیگر برای تشخیص زردی در نوزادان توجه به زمان بروز زردی است.

اگر نوزادان در ۲۴ ساعت اول دچار زردی می‌شوند یا به سرعت پیشرفت می کند به این معناست که زردی پاتولوژیک اتفاق افتاده و این تغییر نیاز به ارزیابی و درمان دارد.

درمان خانگی زردی کودکان

برخی نوزادان بعد از تولد علائم بسیار جزئی و محدودی از زردی را نشان می‌دهند که می توانید با اقدامات خانگی این عارضه را نیز کنترل کنید، اما فراموش نکنید که این روش ها فقط برای زردی بسیار خفیف نتیجه می دهد.

افزایش دفعات شیردهی برای دفع سریع تر بیلی روبین

اگر مادر به طور مرتب و مکرر شیردهی نوزاد را انجام دهد خیلی زود بیلی روبین از بدن کودک تخلیه می‌شود.

مهم است که روند شیردهی به درستی انجام شود و اگر در روزهای اولیه مادر از شیر کافی برخوردار نیست می توانند از تغذیه کمکی و شیر خشک استفاده کنند.

قرار دادن نوزاد در نور غیرمستقیم خورشید با رعایت اصول ایمنی

برای زردی خفیف می توانید نور درمانی را در خانه انجام دهید، می توانید در این شرایط نوزادان را با احتیاط کامل و رعایت اصول ایمنی در معرض نور طبیعی مانند نور خورشید قرار دهید.

فراموش نکنید که نوزاد نباید در معرض نور مستقیم قرار بگیرند، تنها کافی است که نوزادان را در یک اتاق روشن باشند و آنها را در مقابل نور طبیعی قرار دهید.

برای اینکه احتمال آفتاب سوختگی در نوزادان کاهش پیدا کند بهتر است که یک پوشش یا پارچه ای نرم را برای محافظت از پوست استفاده نمایید.

تداوم شیردهی و پرهیز از قطع خودسرانه شیر مادر

برای درمان زردی نوزادان به هیچ عنوان شیر مادر را خودسرانه قطع نکنید، شاید تصور کنید که شیردهی اگر توسط مادر انجام شود زردی نوزاد را تشدید می کند.

این مسئله کاملاً اشتباه است بهتر است ابتلا شیردهی توسط مادر انجام شود و در صورتی که میل کودک برای شیر بیشتر است از شیر خشک نیز استفاده نمایید.

تأمین مایعات کافی و تغذیه سالم مادر

برای اینکه شیر مادر تاثیر مثبت را بر بهبود زردی کودکان داشته باشد توصیه می‌شود که تغذیه سالم داشته باشند و از مایعات کافی استفاده کنند.

استفاده از آب فراوان و انواع نوشیدنی های طبیعی باعث غنی تر شدن شیر مادر شده و با تغذیه نوزادان از شیر مادر دفع سریع تر بیلی روبین اتفاق می افتد.

درمان پزشکی و تخصصی زردی کودکان

اگر شدت زردی کودکان به گونه ای باشد که درمان های خانگی موثر نباشند پزشکان درمان های تخصصی و پزشکی را نیز انجام می دهند‌.

با توجه به نوع زردی پیش آمده متخصصان از روش های متفاوت استفاده می کنند و هدف بهبود سریع وضعیت کودکان خواهد بود.

فتوتراپی (نوردرمانی)

اولین و مهمترین اقدام برای درمان زردی نوزادان و کودکان نور درمانی است.

فتوتراپی رایج ترین روش درمان زردی محسوب می‌شود به گونه ای که کودکان را بر روی تخت مخصوص قرار داده و یک منبع نوری به پوست آنها تابانده می‌شود.

بهتر است که نوزادان برهنه باشند و اما نیاز است که ناحیه جنسی و چشمان آنها پوشیده شود.

مدت زمان انجام فتوتراپی بستگی به سطح بیلی روبین و پاسخ نوزاد به درمان دارد.

تعویض خون در موارد شدید

روش تخصصی دیگر برای درمان زردی کودکان با شدیدترین حالت تبادل خون است.

اگر زردی بسیار شدید باشد و سایر درمان ها پاسخ ندهد پزشکان خون نوزاد را به تدریج با خون تازه جایگزین می کنند.

این عمل به کاهش سریع سطح بیلی روبین منجر شده و از عوارض جدی جلوگیری می کند.

دارو درمانی برای زردی ناشی از مشکلات کبدی و صفراوی

اقدام درمانی دیگر برای کنترل و بهبود زردی در کودکان استفاده از داروهایی است که با هدف کاهش بیلی روبین تجویز می‌شود.

داروهایی مثل متیلن بلو برای کاهش سطح بیلی روبین مناسب هستند اما باید در شرایط خاص و تحت نظر پزشک از آن استفاده شود.

بستری در بیمارستان برای کنترل و پایش سطح بیلی روبین

با توجه به شرایط نوزادان اگر پزشک صلاح بداند بهتر است که کودکان برای کنترل و پایش سطح بیلی روبین در بیمارستان بستری شوند.

این شرایط مدت زیادی طول نمی کشد اما اگر زردی نوزادان و کودکان بسیار شدید باشد پزشکان برای اطمینان بیشتر کودکان را در بیمارستان بستری کرده تا به طور مداوم سطح بیلی روبین در خون اندازه گیری شود.

مراقبت های بعد از درمان زردی در کودکان

زمانی که زردی کودکان با روش های تخصصی درمان می‌شود مهم است که مراقبت های ویژه بعد از آن توسط والدین به درستی انجام پذیرد.

نیاز است که به طور مرتب رنگ پوست و چشم نوزادان را مشاهده نمایید و اگر تغییر رفتار مثل بی قراری و تغذیه ناکافی را مشاهده می‌کنید به پزشک اطلاع دهید.

نکته مراقبتی دیگر بعد از درمان زردی نوزادان شیردهی منظم است تا تخلیه کامل بیلی روبین اتفاق بیفتد.

باید وزن نوزاد در فواصل زمانی کوتاه بررسی شود تا روند وزن گیری آنها را ارزیابی نمود.

نکته مراقبتی دیگر نظارت دقیق بر ادرار و مدفوع نوزادان است.

نوزادان باید حداقل ۶ تا ۸ بار در روز ادرار داشته باشند و مدفوع آنها بافت نرم و رنگ طبیعی داشته باشد.

عوارض زردی درمان نشده در کودکان

اگر زردی در نوزادان و کودکان به موقع و به درستی درمان نشود عوارض جبران ناپذیری به همراه خواهد داشت.

آسیب مغزی شدید، مشکلات شنوایی و حتی مشکلات حرکتی از عوارض جدی زردی شدید و درمان نشده است.

حتی ممکن عدم درمان این عارضه به اختلالات یادگیری و رفتاری منجر گردد و حتی با اختلالات وسیع در عملکرد کبد شرایط جسمی ناپایداری را برای نوزادان ایجاد می کند.

چه زمانی برای زردی کودک به پزشک مراجعه کنیم؟ (نشانه‌های هشدار)

یکی از موضوعاتی که برای والدین اتفاق می افتد این است که چه زمان باید برای درمان زردی به پزشک مراجعه کنند.

بهتر است که نشانه های هشدار را شناخته و در زمان مناسب هر چه سریع تر کودکان را به مراکز درمانی منتقل کنید.

اگر زردی در ساعات اولیه تولد اتفاق می افتد نیاز است که فوری تحت درمان قرار بگیرد بهتر است که نشانه های هشدار را شناخته و به افزایش سریع زردی توجه ویژه ای داشته باشید.

اگر نوزادان آنقدر شدید است که علاوه بر صورت سینه و شکم  دست و پا را هم درگیر نموده است نیاز به رسیدگی توسط پزشک دارد.

خواب آلودگی غیر طبیعی نوزادان و بی قراری و تحریک پذیری آنها یک نشانه هشدار تلقی می‌شود و در صورتی که ناشی از زردی باشد نیاز به درمان فوری دارد.

در مورد علائم عصبی ناشی از زردی نوزادان هوشیار باشید.

حرکات غیر طبیعی یا تشنج نوزادان یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود و بهتر است که پیش از بروز چنین اختلالاتی به پزشک مراجعه نمایید.

درمان زردی نوزادان در کرج

زردی نوزاد یکی از شایع‌ترین مشکلات روزهای اول تولد است و تشخیص به‌موقع آن می‌تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

بسیاری از والدین هنگام مشاهده تغییر رنگ پوست یا چشم‌ها نگران می‌شوند و به دنبال پزشک مطمئن می‌گردند.

دکتر الهام میرمعینی، به‌عنوان متخصص نوزادان، کودکان و نوجوانان، با بررسی دقیق سطح بیلی‌روبین و علت زردی، مناسب‌ترین روش درمان را انتخاب می‌کند.

مدیریت صحیح زردی، معمولاً با فوتوتراپی و تغذیه مناسب انجام می‌شود و تحت نظر پزشک روند بهبودی سریع‌تر و ایمن‌تر خواهد بود.

آدرس مطب : کرج، بلوار دانش‌آموز، روبروی بیمارستان قائم، ساختمان پزشکان احسان، طبقه ۲، واحد ۴

سوالات متداول

در ادامه به برخی از سوالات درباره درمان زردی نوزادان پاسخ می دهیم:

با شیر مادر، زردی نوزاد بیشتر می شود؟

در برخی از نوزادان زردی وابسته به شیر مادر دیده می شود که معمولا بی خطر است و با ادامه شیردهی بر طرف می شود.

چه عددی از زردی نیاز به بستری دارد؟

با توجه به سن نوزاد و وزن تولد، معمولا بیلی روبین بالاتر از 15 تا 18 نیاز به بستری و فتوتراپی خواهد داشت.

ایا زردی نوزاد خطر اسیب مغزی دارد؟

در صورتی که زردی شدید باشد و درمان نشود به مغز آسیب میرساند و به همین دلیل پیگیری به موقع بسیار اهمیت دارد.

از کجا میشه تشخیص داد زردی نوزاد درحال بدتر شدن می باشد؟

زرد شدن کف دست و پا، بی حالی بسیار زیاد، خواب آلودگی زیاد و مکیدن ضعیف نوزاد از علائم تشدید زردی می باشد.